هفت تصنیف از استاد مهرتاش

خواننده: فردین طاهری

اجرا: گروه فاخته

ناشر: موسسه فرهنگی هنری گلچین

                           معرفی و نقد: بهراد توکلی

  بهراد توکلی:  هفت تصنیف از «استاد مهرتاش» با صدای «فردین طاهری» و اجرای گروه «فاخته» توسط موسسه فرهنگی - هنری «گلچین» آوای شرق در روزهای اخیر به بازار نشر عرضه شده است. بازسازی و ارایه مجدد آثار اساتید گذشته موسیقی ایران، امری است پسندیده که موجب ارتباط مجدد اهالی موسیقی و نیز مخاطبان با آثار و آشنایی با شیوه نگاه گذشتگان به موسیقی ایران و نیز سبب حفظ و زیست مجدد این آثار در جامعه کنونی می شود. نفس چنین اهتمامی به شرط رعایت دقیق ویژگی های موسیقایی اثر اصلی و نیز تلاش برای دستیابی به حداکثر کیفیت در اجرا، بسیار ارزشمند است که در اینجا لازم است قبل از هر چیز به هنرمند گرامی، فردین طاهری که خواننده و تهیه کننده اصلی این آلبوم بوده اند، به این دلیل دست مریزاد گفت. در این نوشتار می کوشیم ابتدا به معرفی ویژگی های ساختاری اثر پرداخته و سپس به برخی نکات قوت و ضعف آن بپردازیم. آلبوم مذکور که متاسفانه فاقد عنوان خاص است به بازسازی و بازخوانی هفت تصنیف از ساخته های زنده یاد استاد مهرتاش، نوازنده تار و مدرس آواز شهیر دوران معاصر پرداخته است. استاد اسماعیل مهرتاش از نوازندگان تار اواخر قاجار و دوران پهلوی و بنیان گذار جامعه باربد است. مهرتاش علاوه بر تدوین ردیف آوازی و آموزش آواز به تئاتر و خصوصا تئاتر موزیکال توجه خاص داشت و در این مسیر شاگردان بسیاری را نیز تربیت کرد. از او علاوه بر ردیف آوازی، تصنیف هایی نیز بر جای مانده که عموما به فرم ضربی خوانی است. ضربی خوانی یکی از فرم های قدیمی موسیقی ایرانی است که در دوران قاجار عموما در مجالس و محافل خصوصی به صورت بداهه و با ذوق خواننده شکل می گرفته است. مهم ترین ویژگی ضربی خوانی که آن را از تصنیف جدا می کند، حفظ وزن شعر به عنوان ریتم ضربی در سراسر اثر و نیز موضوعیت نداشتن مقدمه و جملات میانی سازی از پیش ساخته به طور مستقل با ریتم و حرکت ملودی متنوع نسبت به متن آواز ضربی است. اگرچه بعدها به علت زیبایی بدیع این گونه آثار، آهنگسازان و نوازندگان به افزودن مقدمه و جملات میانی و پایانی مستقل به آن پرداخته اند اما باز به دلیل حفظ وزن شعر در متن ضربی خوانی اطلاق عنوان تصنیف بر آن چندان مناسب به نظر نمی رسد، کما اینکه در طرح روی جلد آلبوم که تصویری از صفحه اجرای اولیه ضربی «یعنی چه» آورده شده عنوان «آواز ضربی بیات ترک» بر آن درج شده است. نکته دیگر، تنظیم رضا موسوی زاده و اجرای گروه فاخته است. اجرای گروه فاخته در این اثر فاقد کنتراست های دینامیکی مشهود است. اجرای ملودی ها به صورت خطی، فاقد اکسنت گذاری مناسب و متناسب با دور ریتمیک ملودی است، به نوانس نیز در اجرا به طور مشهودی کم توجهی شده است. رعایت دینامیک خصوصا هنگامی که گروه از حجم کمی برخوردار است، نقشی بسیار مهم در اجرای ملودی های موسیقی ایرانی ایفا می کند. خصوصا موسیقی مهرتاش که عمدتا ریشه در آموخته های اساتید دوره قاجار دارد و در نوازندگی و نیز آهنگسازی اساتیدی مانند درویش خان و به طور عام تر در فرهنگ موسیقی کلاسیک ایران این امر بسیار مهم و دارای نقشی کلیدی و محوری است و یکی از دلایل تنوع بافت مضرابی در ردیف سازی موسیقی ایران نیز به همین دلیل و در جهت نیل به همین موضوع است که متاسفانه در اجرای گروه فاخته یا به دلیل فاصله زمانی اندک میان تمرین ها و ضبط یا به دلایل دیگر مورد توجه قرار نگرفته و مغفول مانده است هرچند صدا دهی کلی ارکستر قابل قبول است و حکایت از تلاش گروه برای اجرایی متناسب با سبک مهرتاش دارد. فردین طاهری در این آلبوم اجرای موفقی داشته است. احساس و بیان مطلوب او نشانگر سال ها زندگی اش با این آثار است. شیوه خواندن و جنس صدای او نیز خاص و متفاوت با اپیدمی خوانندگان امروزی موسیقی ماست. هر چند در برخی آواز های میانی، سرعت تحریر ها از روند حرکتی ملودی، کندتر به گوش می آید و تحرک درونی آنها نیز محدود است اما چندان از شیوه مهرتاش دور نمی شود و در واقع اجرای طاهری از نقاط قوت اثر محسوب می شود. در آلبوم «هفت تصنیف از استاد مهرتاش» نقاط ضعف دیگری که عموما به ناشر اثر بر می گردد، به چشم می آید که نمی توان آنها را نادیده گرفت. مهم تر از همه در بروشور آلبوم، همه چیز از عکس و شرح حال هنرمندان گرفته تا تصویر صفحات قدیمی و متن شعر تصنیف ها به چشم می آید به جز نام شاعران و ترانه سرایان آثار! که حتی جناب لسان الغیب نیز از این کم توجهی بی بهره نبوده اند. به رغم هزینه های بالاو کیفیت چاپ مناسب، کیفیت کار گرافیکی در بخش ارایه خروجی مناسب چاپ، دارای ضعف هایی بعضا در حد مبتدی است که باعث شده تا نوشته ها و برخی عکس ها با کیفیت مناسبی به چاپ نرسد که امید است در دیگر آثار ناشر محترم که تلاش اش در سرمایه گذاری و ارایه بروشور مناسب و متناسب ستودنی است شاهد این گونه نقاط ضعف نباشیم.

منبع: روزنامه شرق