اشاره

نوازنده: استاد جمشید شمیرانی

ناشر: موسسه فرهنگی و هنری ماهور

                          معرفی و نقد: نیوشا مزیدآبادی


نیوشا مزیدآبادی:  اگر بخواهیم موسیقی دوره اساتیدی چون علی اصغر بهاری، لطف الله مجد، غلامحسین بیگچه خانی و... را مرور كنیم بد نیست ‏مجموعه «اشاره» كه شامل تمبك نوازی های جمشید شمیرانی است را گوش كنیم. جمشید شمیرانی هرچند كه در اروپا نامی شناخته ‏شده است و نام او را بی واسطه با تمبك نوازی و سنت موسیقی ایرانی قرین می دانند اما در مملكت خودمان كمتر كسی او را می ‏شناسد. شخصیت منحصربه فرد او و موزیكالیته فوق العاده اش از او شخصیتی ساخته كه به سادگی می توان او را سفیر فرهنگی ‏ایران در حوزه تمبك نوازی به حساب آورد چرا كه كوبه یی نوازان زیادی در اروپا از او تعلیم دیده اند و نوازندگان مطرحی با ‏او اجرا داشته اند.

  با این همه مجموعه «اشاره» نخستین اثری است كه از جمشید شمیرانی و به پاس نیم قرن فعالیت هنری اش در ایران منتشر می شود و تلاش شده تا آنجا كه ممكن است مسیر حركت هنری او در طول این سال ها و نیز تنوع تكنیك، اجراها و وسعت دید هنری ‏او را در برگیرد.

  شمیرانی (تولد: 1320) كه تعلیم یافته مكتب حسین تهرانی است در سال 1339 شمسی برای ادامه تحصیل در رشته ریاضی به ‏فرانسه رفت اما در مسیر دیگری قرار گرفت. او از بدو ورود در مركز مطالعات شرقی وابسته به دانشگاه سوربون پاریس مشغول ‏آموزش تمبك شد و در طول پانزده سال فعالیتش در این مركز شاگردان بسیاری را كه اكثرا غیرایرانی بودند، تربیت كرد. علاوه ‏بر این او در سال های اولیه اقامتش در فرانسه به جشن هنر شیراز نیز دعوت شد و ساز استادان بزرگی چون سعید هرمزی، ‏غلامحسین بیگچه خانی، علی اصغر بهای و... را با تمبك همراهی كرد. در اوایل دهه هفتاد میلادی نیز با داریوش طلایی، مجید ‏كیانی، محمود تبریزی زاده و محمد موسوی نیز همكاری هایی داشته كه حاصل آن چند سی دی است كه از سوی رادیو فرانسه و ‏دیگر موسسات نشر فرانسوی منتشر شده است. او همچنین حسین علیزاده و محمدرضا شجریان را نیز در تورهایشان همراهی كرده ‏است.

  همكاری های گسترده او با هنرمندان مطرح ایرانی –كه همچنان نیز ادامه دارد- نشان دهنده خلق و خوی منحصربه فرد شمیرانی ‏است كه امروزه در كمتر نوازنده یی دیده می شود. او علاوه بر اینها با هنرمندان بنام اروپایی و غیر اروپایی نظیر پیتر بروك، ‏رُس دالی، آنری آنیل، ژان پیر دروئه، سلیمان ترائوره، عمر سوزا، زامیر احمد و. . . نیز همكاری داشته كه حاصل این همكاری ها ‏بیش از ده ها سی دی منتشر شده و نیز كنسرت های بی شمار است كه بسیاری از آنها از ماندگار ترین آثار موسیقی، به ویژه ‏موسیقی تلفیقی، به شمار می روند.

  فرید خردمند و علی مجلل در دفترچه این مجموعه در تحلیل فنی هنر شمیرانی چنین نوشته اند: «از نظر فنی آنچه در هنر شمیرانی بیش از ‏هر چیز دیگر جلوه گر است تاثیرپذیری او از استادش حسین تهرانی است. با اینكه شمیرانی یكی از متعهد ترین تمبك نوازان ‏معاصر به شیوه تهرانی است اما هنر و فن نوازندگی او سرشار از بدایع و جنبه های نویی است كه از ذوق و تجربه شخصی ‏این هنرمند سرچشمه گرفته اند. او اشاره دارد كه تمبك نوازی شمیرانی را باید از دو جنبه مورد توجه قرار داد: 1. تمبك به عنوان ‏ساز همراهی كننده یك یا چند ساز ملودیك، 2. تمبك به عنوان یك ساز كوبه یی در مقیاسی جهانی.

  با تمام این تفاسیر آنچه از صدای تمبك شمیرانی به گوش می رسد نه تنها نوازندگی تكنیك زده نیست بلكه موسیقی در جای جای ‏نواخته هایش جریان دارد تا جایی كه شنونده، خود را با ملودی هایی رو به رو می بیند كه توسط یك ساز ریتمیك به وجود می آیند. ‏در عین حال تمبك او یكی از همراه ترین تمبك ها در گروه نوازی است كه البته موسیقی خودش را نیز دارد. به تعبیر فرید ‏خردمند، تمبك شمیرانی هرگز در دست و پای نوازنده ساز ملودیك نمی پیچد و از آنجا كه موسیقی اش از ضربات و تپش های ‏ملودی عینا تقلید نمی كند یك خط مستقل وزنی در كنار ملودی می سازد كه وی با صدادهی و تزیین ها و شخصیت موسیقایی خاص ‏خودش آن را به شكل بدیع و تاثیرگذار غنی می كند و نتیجه آن یك همراهی و تركیب دلنشین است. شمیرانی با تسلط زیادی كه بر تصنیف و ضربی خوانی دارد اجراهایی متفاوت از سایر كوبه یی نوازان معاصر به نمایش می گذارد ‏كه در آن ملودی جای ریتم صرف و حس موسیقایی جای اجراهای تكنیك زده را می گیرد. او نشان می دهد كه در زمینه آموزش ‏تمبك نخستین چیزی كه برای یك تمبك نواز مهم است تصنیف خوانی و ضربی خوانی است و تكنیك و ریتم صرف در جایگاه دوم ‏اهمیت قرار دارد.

  ‏ مجموعه «اشاره» كه توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شده است: شامل 3 سی دی و یك دی وی دی است كه سی دی ؟‏منتخبی از تك نوازی، دونوازی و سه نوازی های جمشید شمیرانی به همراه دو پسرش كیوان و بیژن است. سی دی ؟اجرا با نوازنده ها ‏و گروه های غیرایرانی چون رس دالی، سیلون لوك، آنری آنیل و پیتر بروك و سی دی ؟همراهی تمبك او با هنرمندان ایرانی نظیر ‏محمود تبریزی زاده، داریوش طلایی، حسین عمومی، محمدرضا شجریان، اصغر بهاری، غلامحسین بیگجه خانی، مجید كیانی، ‏لطف الله مجد، حسن ناهید، حسن تبار و سعید هرمزی است. دی وی دی تصویری شامل فیلم كوتاه مستندی به كارگردانی سام شلامینگر ‏درباره زندگی شمیرانی و بخش هایی از اجراهای او به همراه دو پسرش كیوان و بیژن است. به هر روی تجارب هنری شمیرانی و آثار او بخش مهمی از تاریخ تمبك نوازی را نشان می دهد كه از شاگردی استاد حسین تهرانی ‏گرفته تا تجربه همكاری با نخستین نسل موزیسین های علاقه مند به موسیقی تلفیقی، همه و همه از او هنرمندی پر مایه ساخته است.

منبع: روزنامه اعتماد