گفتگوی چنگ و نی

تنظیم و نوازنده نی: فردین لاهورپور

نوازنده چنگ: تارا جاف

نوازنده تنبک: سمیه عباسی

ناشر: آوای باربد

                           معرفی و نقد: مرتضی محسن پور

 


مرتضی محسن پور: در تاریخ موسیقی ایرانی همواره از دوساز با قدمت فراوان یاد می شود؛«عود» و«چنگ». البته در طول زمان هر دو به نام اقوامی دیگر ثبت شدند؛ عود به نام اعراب و چنگ به نام اروپاییان. برای بیان قدمت ساز چنگ همین بس که در کاوش های باستانی چندین دهه پیش در«چغامیش» خوزستان اثری از یک نوازنده چنگ مربوط به هزاره چهارم قبل از میلادی یافت شد.

چندی پیش آلبومی با قطعاتی از همنوازی این ساز اصیل ایرانی در کنار نی با نام «گفت وگوی چنگ ونی» روانه بازار موسیقی شد که متاسفانه چندان که باید به آن توجه نشد. این آلبوم شامل قطعاتی از همنوازی چنگ و نی و البته سازهای کوبه ای است و در آن قطعاتی از موسیقی نواحی ایرانی به گوش می رسد. وقتی برای نخستین بار شروع به گوش دادن آلبوم می کنیم، قطعه «آیریلیق» (جدایی) را می شنویم که از ماندگارترین قطعات موسیقی ایرانی است. قطعه ای با ملودی آشنا و نوستالژیک در آواز اصفهان که چنان ما را با خود همراه می کند که حتی متوجه پایان آن نمی شویم. آلبوم با این قطعه از همان ابتدا ما را درگیر خود می کند.

ملودی آرام و ملایم قطعه اول با تک نوازی چنگ در ادامه همراه می شود. قطعه «کوه» که از قطعات قدیمی کردی است، با ملودی آرام و عاشقانه، همچنان ما را با خود همراه می کند. شروع پر هیجان قطعه سوم، «هه لاله» با همراهی سازهای کوبه ای ما را وارد فضایی دیگر می کند؛ فضای شادتر و پر انرژی. چیره دستی نوازنده چنگ در قطعه چهارم چنان است که اگر نام آلبوم را ندانیم گمان می کنیم که در حال شنیدن نوای پیانو هستیم.

در ادامه اجرای«درد هجران» در دستگاه نوا، که به گمان برخی عمیق ترین دستگاه موسیقی ایرانی است پایان بندی این قطعه با تک نوازی نی، به شدت شنونده را در فضایی پر از آرامش می برد. «راستای خیابان» نیز با آغاز خود فضای موسیقی محلی را در ذهن ترسیم می کند که بارها به آن گوش سپرده ایم. آغاز قطعه ششم، «مچو» با نوای چنگی که ما را به گذشته ها می برد، بر اساس موسیقی اورامی که موسیقی مربوط به نواحی کردستان است اجرا می شود. اجرای این قطعه در گام ماژور یا همان دستگاه ماهور، همراه با شنیدن صدای دست از نکات حایز اهمیت این قطعه است که فضایی شاد را پدید می آورد.

«میرو» از نواهای مرثیه ای در کردستان ترکیه است که در موسیقی دستگاهی ایران در مایه دشتی اجرا می شود، (به عنوان قطعه هفتم در یکی از حزن انگیزترین آوازهای موسیقی ایرانی اجرا می شود). «هورامی» و «جشن هورامان»، هر دو برگرفته شده از موسیقی کردی هستند و با آنکه در دستگاه شور اجرا گردیده اند اما فضایی نسبتا شاد را به وجود می آورد. «آوازهای هوره» بر اساس آوازهای مردهای اورامی، که به آن«سیاچمانه» نیز می گویند، آوازهای آن منطقه را تداعی می کند و ما را در حالتی وهم آلود و همراه با ترس قرار می دهد. قطعه ماقبل آخر هم که با بداهه نوازی چنگ و نی همراه است در ریتمی غمناک نواخته شده است. آخرین قطعه هم با نام «رومانس آیریلیق» یادآور بخش آغازین آلبوم است و به نوعی آلبوم را در دوری موسیقایی قرار می دهد.

گرچه آلبوم از میانه های راه کمی دچار نوسان می شود، اما نمی شود از نکاتی چون تنظیم خوب و به کارگیری تعداد اندک سازها در آن یاد نکرد. آلبوم بداهه نوازی چنگ و نی با همراهی تارا جاف (چنگ)، فردین لاهورپور (نی ایرانی و نی ترکیه ای و تنظیم قطعات) و سمیه عباسی (تنبک و سازهای کوبه ای) از جمله آلبوم های بدون کلام خوبی است که ارزش بارها شنیدن را دارد.

منبع: پرشین پرشیا