دو مجلس تعزیه

اجرا: ابراهیم بوذری

ناشر: موسسه فرهنگی هنری ماهور

                         معرفی و نقد: نیوشا مزیدآبادی

نیوشا مزیدآبادی: نمایش مذهبی (تعزیه) از آغاز دوره قاجار در ایران رواج پیدا كرد. ناصرالدین شاه كه از هر چیزی برای خود سرگرمی می تراشید تعزیه و شبیه خوانی را هم وسیله سرگرمی خود می دانست و به آن بسیار توجه می كرد، تا جایی كه این وسیله اظهار تجمل و شكوه سلطنت ناصرالدین شاهی بدل به صنعتی مهم شد. به سبب همین علاقه و توجه ناصرالدین شاه بود كه در كنار اندرون شاهی تكیه دولت را ساختند و اكثر شاهزادگان هم به پیروی از شاه، مجالس تعزیه راه انداختند و رفته رفته در هر محله و كوی و گذرِ پایتخت تكیه هایی ساخته شد كه مخارج آن را ساكنان محله می دادند. در آن زمان مراسم شبیه خوانی و تعزیه رسم و رسوم خاص خودش را داشت و با شكوه و تجمل خاص برگزار می شد و هر یك از اعضای شبیه خوانی نقش ویژه یی را ایفا می كرد. كارگردان یا مدیر تعزیه را معین البكاء می گفتند. معین البكاء نقش هر یك از شبیه خوان ها را تعیین می كرد و اشعاری را كه در هر مجلس یا نمایش باید بخوانند در نسخه یی به آنها می داد. از طرفی هر نقش آواز و آهنگی مخصوص به خود داشت. مثلاكسی كه نقش حضرت عباس را اجرا می كرد در چهارگاه آواز می خواند و حر در عراق و...

    اردیبهشت امسال موسسه فرهنگی هنری ماهور یك سی دی با عنوان دو مجلس تعزیه منتشر كرده كه توسط ابراهیم بوذری اجرا شده است. در این سی دی دو مجلس تعزیه حضرت عباس(ع) و تعزیه حضرت علی اكبر(ع) - با توضیحاتی درباره شیوه بیان هریك از ابیات- اجرا شده و در كتابچه آن نیز مطالبی درباره پیدایش و علل تشكیل تعزیه، اجرا و اشعار آن، خوانندگان برجسته تعزیه و اینكه تعزیه در چه دستگاه ها و آوازها و آهنگ هایی خوانده می شده، به قلم ابراهیم بوذری آمده است.

    ابراهیم بوذری با آنكه در سال 1274 در طالقان زاده شد به واسطه شغل پدر و پدربزرگش در تهران رشد و پرورش یافت و از همان كودكی به تحصیل طلبگی و خوشنویسی پرداخت. او بعد از گذراندن دوره هایی نزد اساتید برجسته آن زمان، خوشنویس برجسته یی شد و به عنوان كارشناس خط وزارت دادگستری، خطاط رسمی كتابخانه مجلس شورای ملی، مدرس انجمن خوشنویسان و مدرس خوشنویسی دبیرستان های تهران به خدمت پرداخت. نمونه هایی از خط وی در كتیبه های آرامگاه سعدی، دروازه قرآن شیراز و نیز كلمات تصانیف در دیوان امیرجاهد موجود است. از سوی دیگر به نظر می آید فراگیری آواز و ردیف آوازی توسط بوذری، نیز از محافل روضه خوانی و تعزیه آغاز شده باشد. از همین رهگذر نخستین معلم آواز بوذری ظاهرا شیخ حبیب الله شمس الذاكرین كاشانی است كه بلندخوانی و تحریرهای حلقی اش معروف بوده است. اما مهم ترین معلم آواز او را باید اقبال آذر (اقبال السلطان) دانست. اقبال السلطان در صدر رجال تعزیه بعد از مرحوم حاج ملاكریم جناب قزوینی قرار دارد. او در موسیقی و تعزیه شاگرد مرحوم جناب بود و تا پایان عمر جناب با او رابطه شاگرد و استادی را قطع نكرد.

    به هر روی برگزاری مراسم های تعزیه در شرایطی كه خط نت وجود نداشت بهترین وسیله برای حفظ موسیقی ایران و آهنگ های ملی ما بود و بزرگ ترین نقش را در نگاهداری و انتشار و رواج موسیقی ملی و قدیم ایران داشته است. حسن مشحون در كتاب تاریخ موسیقی ایران اشاره می كند كه آموزش جوانان خوش آوازی كه برای تعزیه خوانی در تكیه دولت و دیگر مجالس بزرگ حضور می یافتند از یك سو سبب آشنایی این جوانان با ردیف ها، گوشه ها و شیوه صحیح ادای الحان می شد و از سوی دیگر چون این جوانان از شهرهای اطراف به مركز می آمدند و پس از پایان تعزیه تكیه دولت به شهر خود می رفتند، به نوبه خود خوانندگان محل خود را نیز آموزش می دادند. پس نباید فراموش كرد كه مراسم عزاداری به صورت شبیه خوانی و تعزیه نقش بسیار مهمی در حفظ الحان صحیح موسیقی و تربیت موسیقیدانان و خوانندگان داشته و بسیاری از اساتید بزرگ موسیقی در فن خوانندگی از تربیت شدگان این مكتب بوده اند. این حقیقت را هم نمی توان نادیده گرفت كه تعزیه زمانی رواج یافت كه شیرازه موسیقی قدیم ایران از هم گسیخته بود و اكنون از طریق همین تعزیه می توان بسیاری از الحان فراموش شده را از روی اشعار تعزیه كه همه با آن آشنا هستند، به دست آورد.

منبع: روزنامه اعتماد