ابوعطا-افشاری ازردیف چپ کوک استاد فرامرز پایور

نوازنده ی سنتور: مینا نی زاری

نوازنده ی تمبک: سیامک بنایی

زیر نظر: ارفع اطرایی

صدابردار: علی عزیزیان

طرح جلد: ریحانه مهرابی

ناشر: نشر نغمه نگار

مدت: 57:23

شایا شهابی: از آنجایی که معمولا ردیف چپ کوک «فرامرز پایور» به عنوان مرجع آموزش دوره ی عالی سنتور مورد استفاده قرار می گیرد، انتظار می رود نمونه ی صوتی اجرا شده ی آن نیز بیانگر مهارت و تسلط یک نوازنده ی دوره ی عالی باشد. «مینا نی زاری»- نوازنده ی سی دی «ابوعطا- افشاری از ردیف چپ کوک استاد فرامرز پایور»- به یقین یک نوازنده ی سنتور دوره ی عالی است؛ هرچند مانند سایر هنرجویان این دوره بری از اشتباه نیست؛ اشتباه و نه خطا. در اینجا اشتباه به معنی اجرای ناصحیح قطعه ها و یا تکنیک نواختن نیست؛ منظور اجرای گه گاه نه چندان کامل تکنیک ها نه به خاطر بی تجربگی یا نا بلدی بلکه به دلیل کم دقتی نوازنده است. اول اینکه، در این اثر صدای فرود مضراب روی خرک یا نت نابجا و یا دو نت هم زمان، و صدای فرود بدنه ی چوبی مضراب به جای سر مضراب با تکرار قابل توجهی شنیده می شود. دوم اینکه، اجرای       نا تمام ریزها و سر مضراب ها و تریل ها، تغییر ریتم اجرای نت های با ارزش زمانی برابر و عدم تساوی سکوت های هم کشش، که در قطعات متریک از آن با عنوان« از ضرب افتادن» یاد می کنیم، البته با تکرار به مراتب کمتر از گروه اول، از اشتباهات موجود در این اثر است. البته سرعت بالای نواختن قطعات ضربی و آوازها در عین اجرای روان آنها می تواند برای هنرآموزان دوره ی عالی در خور توجه باشد. به علاوه از سایر ویژگی های حایز اهمیت این اثر می توان به سونوزیته ی خوش صدای سنتور و اجرای خوب و قوی تکنیک هایی مانند تکیه های پشت هم چه در گوشه ها و چه در قطعات ضربی که حاکی از تسلط نوازنده به مطلب اجرا شده است، اشاره کرد.

این اثر که اولین نمونه ی صوتی منتشر شده از ردیف چپ کوک استاد پایور است، نمونه ای است از جاودانه کردن هنر و تجربه ی استادانی مانند پایور که خود موفق به ضبط کارشان نشدیم. امیدواریم با ادامه ی این کار توسط افرادی مشابه نی زاری قادر به ثبت و شنیدن کل ردیف چپ کوک باشیم تا هم ما و هم آیندگانی که قرار است این میراث را اجرا کنند از این کار بهره ببرند. علاوه بر این، کوشش مینا نی زاری فرصت آشنایی با ردیف چپ کوک سنتور را در مکانی به جز کلاس های موسیقی نیز فراهم می کند. گرچه مراجعان به این اثر به عنوان مرجع اجراشده ی ردیف چپ کوک باید دو نکته را در نظر داشته باشند: اول، پیش درآمدها و رنگ های اجرا شده در این اثر از کتاب مجموعه ی پیش در آمد و رنگ استاد پایور انتخاب شده اند و از کتاب دوره ی عالی (ردیف چپ کوک) نیستند که بهتر می بود در دفترچه سی دی به این مطلب اشاره می شد. دوم، در اجرای تمام گوشه ها شاهد اجرای سر مضراب ها، تکیه ها و تک نت های اضافه شده ای هستیم که در متن اصلی کتاب دوره ی عالی وجود ندارند. گویا نوازنده به سلیقه ی خود به جهت اجرای زیباتر یا شاید به پیروی از کلام استاد پایور در مقدمه ی کتاب دوره ی عالی که بر «احساسی بودن موسیقی ایرانی» و «اجرای صورت های متنوع در احوالات مختلف» تاکید کرده اند، آنها را افزوده اند؛ هرچند که شاهد هیچ یک از این تزیین ها در اجرای قطعات ضربی نواخته شده از کتاب های دوره ی عالی و مجموعه ی پیش در آمد و رنگ نیستیم. حال اگر قصد نی زاری وفاداری به کلام استاد پایور بوده، آن گاه جای خالی تلاش برای انتقال احساس موسیقی اجرا شده چه در گوشه ها و چه در قطعات متریک واضح تر می شود. به عنوان مثال فقدان پویایی متنوع لازم برای انتقال حس موسیقی قابل دریافت است. مانند جای خالی اجرای نتی قوی که نوید یک فراز را بدهد و یا نت های ضعیف تری که نغمه ی فرود را می خوانند. در نتیجه، کمبود تنوع و نبود تقابل پویایی لازم در صدا، در کنار تکرار الگوهای ثابت ریتمیک که در آثار استاد پایور دیده می شود منجر به اجرایی شده که یکنواخت به نظر می رسد.

البته همراهی تمبک در قطعات ضربی تا حدود خوبی خلا تنوع ریتم و پویایی سنتور را جبران می کند. در این اثر تمبک عموما و نه همیشه الگوهای ریتمیک سنتور را دنبال می کند و همین اجرای گه گاه متفاوت الگوها، بافت موسیقایی متفاوتی ایجاد می کند که می تواند برای شنونده جذاب باشد. وجود تمبک به خودی خود باعث تنوع شیوش می شود و در این اجرا «سیامک بنایی»، که به سونوریته ی تازه ای از سازش دست یافته و گویی از استادش «محمد اسماعیلی» فاصله گرفته است، علاوه بر اجرای الگوهای متفاوت ریتمیک که به آن اشاره شد، به وسیله ی ایجاد تنوع در شیوش و پویایی خود صدای تمبک نیز به جبران یکنواختی ذکر شده کمک کرده. به علاوه وجود تمبک در کنار سنتور سنتی دیرین است که در این اثر نیز ارج نهاده شده و شنوندگان را دعوت می کند تا از همنوازی آشنا و همیشگی سنتور و تمبک لذت ببرند.

منبع: فرهنگ و آهنگ 27